De schadelijke dieren van het aquarium
F. MattierDe lijst is lang van soorten die we uit onze aquaria zouden willen verwijderen, van de hydra tot de algen, en ook de platwormen. Hoe zit het eigenlijk in werkelijkheid?
De reflex van elke aquariumhouder wanneer hij in zijn aquarium een hydra, een platworm, een ostracode of zelfs een slak ontdekt die hij er niet zelf in heeft gezet, is om te vragen: "Hoe kom ik er vanaf?"
Dat is ook een reflex die we in de tuin hebben. Je rozenstruik is plotseling bedekt met beestjes die je niet kent (en die je dus als schadelijk aanneemt), en je rent naar de winkel om een middel te halen dat ze zal verdrijven!
We hebben dat allemaal wel eens gedaan.
Want het is een vrij natuurlijke reflex. Een dier of plant maakt ons bang, dus willen we het laten verdwijnen. De vos bij het kippenhok, de mug in de tuin, de kraai op het veld…
Het voorbeeld van het uitroeien van "ongedierte" in China
Laat me u vertellen wat de « Campagne van de 4 ongedierte » in China was.
Eind jaren 1950 besloot China een campagne te starten om 4 dieren uit te roeien die een plaag waren voor de oogsten en de mensen: de mus en de rat die het graan aten, de vlieg en de mug.
Alle burgers deden mee, men betaalde zelfs iedereen die de staart van een gedode rat bracht! Kinderen kregen DDT-bommen op school…
Het vernietigen van nesten, jonge vogels, het doden van mussen (en andere vogels tegelijk!) leidde tot het bijna verdwijnen van vogels in China.
Men realiseerde zich toen dat mussen hun jongen voedden met insecten. Hun verdwijning veroorzaakte sprinkhanenplagen en een toename van schadelijke insecten.
Men schat nu dat de grote hongersnood die volgde op deze uitroeiing ongeveer 30 miljoen doden veroorzaakte.
Het waterleven: een kaartenhuis
Het is onmogelijk om een kaart uit een kaartenhuis te halen.
En het is ook onmogelijk om een soort uit een ecosysteem te verwijderen zonder alle evenwichten te verstoren.
Dood de vossen die de slecht beschermde kippen eten, en je zult zien dat de woelratten de weiden de volgende jaren teisteren.
Wanneer je in je aquarium een hydra ontdekt, is dat inderdaad een kleine jager die bij je is binnengekomen! Maar het is ook niet het einde van je aquarium.
Deze hydra’s vormen een gevaar voor de kleinste jonge visjes en een deel van het microleven. Maar als je die overdreven en buitensporige angst vergeet en een loep pakt, wat een schouwspel! Is dat niet fascinerender dan een goudvis die rondjes draait in zijn kom?
En als die hydra erin slaagt een watervlo of een ostracode te vangen, wat een geluk als de loep dan binnen handbereik is!
Ik heb veel aquariumliefhebbers op sociale media zien bezorgd zijn over het verschijnen van ostracodes in hun bak! Het was onbekend, onverwacht, en dus per definitie gevaarlijk! Het is onze instinct dat ons zo laat handelen: in de natuur garandeert angst meer je overleving dan enthousiasme! We beginnen dus altijd met wantrouwen.
Is het waterleven "nuttig" of "schadelijk"?
Angst is geen goede raadgever.
Alle campagnes om een soort uit te roeien zijn mislukt. Zelfs het ondoordacht bestrijden van muggen leidt tot het verdwijnen van sommige vleermuizen!
Het is minder kostbaar, minder gevaarlijk en verstandiger om juist de verscheidenheid te bevorderen. Hoe meer soorten er zijn, hoe minder kans dat één soort overwoekert. Alle soorten houden elkaar in toom binnen het ecosysteem. Het is de armoede aan soorten die ecosystemen instabiel maakt, niet de overvloed aan soorten!
Zonder libellenlarven in je vijvers en afvalbakken, geen libellen die zoveel vliegende insecten vangen.
De gedachte aan nuttige en schadelijke dieren klopt niet.
Want ze dragen allemaal bij aan het ecosysteem en zijn dus « nuttig ».
Platwormen in het aquarium met een vlammenwerper doden?
Ik zeg niet dat je nooit moet ingrijpen. Maar je moet je bewust zijn van wat je doet en het met mate doen. Je aquarium leegmaken en met bleekwater of een vlammenwerper behandelen omdat je een paar honderd platwormen hebt ontdekt, zorgt juist voor het grootste onevenwicht. Platwormen tolereren en wachten tot ze vanzelf verdwijnen veroorzaakt uiteindelijk minder schade. Ook wel wat, maar minder. En vooral minder dan het bestrijdingsmiddel tegen hydra’s of platwormen dat je in een eindeloze spiraal van onevenwichtigheden brengt.
Het beste is de vijand van het goede en proberen beter te zijn dan de natuur kan nare verrassingen opleveren.
Een ecosysteem is een uiterst ingewikkeld compromis tussen een oneindig aantal spelers, geen kookrecept.
Hetzelfde geldt voor een aquarium, een afvalbak of een vijver.
Te veel algen is een teken van een tijdelijk onevenwicht.
Geen algen is heel verdacht!
Geduld, verdraagzaamheid en verstand veroorzaken minder schade dan paniek
Ik heb zelf platwormen gehad in sommige van mijn aquaria. Soms zelfs een of twee keer een sterke piek in hun aantal. In alle gevallen verdwenen ze uiteindelijk vanzelf, gereguleerd door ik weet niet welk verschijnsel: vispredatie (guppy's?), microben, parasieten, concurrentie, het verdwijnen van een sleutelbron...
Alles kwam altijd weer in orde met de tijd, zonder dat ik iets vernietigde.
Maar die aquaria waren altijd rijk aan microbieel leven en microfauna.
5 opmerkingen
Bonjour,
Je me suis fait un bassin sans poisson avec que des “bestioles” et j’ai eu ce genre de désagrément le temps que le bassin se stabilise.
Je l’avais ensemensé avec des daphies, des ostracodes, physes, aselles, puis j’ai vu arriver beaucoup de dytiques. Mon bassin s’est rapidement trouvé infesté par les larves de dytiques particulièrement carnivores. L’eau clair de mon bassin est devenue trouble, puis opaque. il y avait des dytiques partout. J’ai laissé faire. Quelques semaines après, leur nombre avait déjà considérablement diminué. Avec les temps, les choses se sont régulées. Maintenant, j’en ai deux ou trois (dans 2500 litres) qui vivent leur vie et l’eau s’est éclaircie.
Des larves de libellules sont apparues tout aussi carnivores, mais tout le petit monde semble équilibré. Les physe sont resté et se baladent sous l’eau, les aselles se regroupent près des feuilles mortes au fond. Ça a l’air d’aller. J’ai pensé un moment retirer les dytique au filet, au final cela n’a pas été nécessaire.
Après, il est vrai dans un système suffisamment vaste, l’intervention de l’homme n’est pas nécessaire, mais dans un petit bassin, une invasion peut-être catastrophique. Je me suis dit que faute de nourriture le surplus de dytiques finirait par partir et les bestioles restantes pourraient à nouveau proliférer.
Cet article me laisse quelques peu perplexe car je suis à la fois profondément d’accord et en total désaccord de cette vision un peu “bisounours” d’une nature géniale et toujours bienveillante…! Cela me fait penser aux gens qui affirment qu’il ne faut rien faire contre les limaces qui ravagent nos potagers au printemps parce que c’est la nature et que les prédateurs vont arriver tous seuls pour réguler “naturellement”… au final on va acheter sa salade au supermarché parce que bien sûr, tout est mangé en 2 nuits…^^ Il est évident que la diversité biologique d’un écosystème est sa force et sa stabilité et nous avons tout intérêt à nous en inspirer en aquariophilie. Je vous rejoins aussi tout à fait sur le fait que la peur de l’inconnu est bien souvent mauvaise conseillère, de même que l’envie très humaine de tout contrôler et de se prendre pour un dieu. Pour ma part, je ne m’inquiète guère d’un pic d’algues dans mon bassin ou de l’apparition d’hydres dans un aquarium occupé par des killis. Je suis, comme vous, de ceux qui observent, étudient, se renseignent et souvent laissent faire tant qu’il n’y a pas de catastrophe en vue. Mais lorsque ces dites hydres sont arrivées dans le bac d’élevage de mes daphnies (forcément, les daphnies servant à nourrir les killis)… plus personne pour les réguler et une nourriture à profusion : un carnage et tout un élevage foutu ! J’avais beau y avoir introduit plantes, escargots, blackworms, tubifex, ostracodes, cyclops, aselles et j’en passe, les hydres ont pris le dessus en un rien de temps et mes killis ont mangé des granulés ! Car mon bocal, pas plus que mes aquariums ou mon potager envahi de limaces, ne sont des espaces naturels !! Même si bien sûr des phénomènes naturels y ont court (tel le fameux cycle de l’azote, entre autres que je ne soupçonne même pas) et que des bestioles que je n’y ai pas introduit ont pleinement leur place (#love physes), ce sont des créations totalement anthropiques qu’il est je pense illusoire de vouloir “laisser à la nature” car ils sont par définition déséquilibrés (espace confiné avec bien trop d’animaux au litre carré, pas de pluie, éclairage uniforme artificiel, cohabitation d’espèces, notamment végétales, d’origines variées qui n’ont rien à faire ensemble, etc). Même le plus “biotope” des aquariums lowtech ne reproduira jamais la nature, la main de l’Homme l’a créé de toute pièce, elle doit veiller à son équilibre… dans une certaine mesure ;o)
Merci Mattier de nous offrir toujours des pistes de réflexion sur nous-même et notre passion et des sujets de débats enrichissants !
Un article qui fait du bien après avoir vu mes premiers planaires dans mon 100,,% low tech…. Juste un petit peu peur pour mes crevettes…on va voir comment ça se passe avant d’intervenir (manuellement😉).
Formidablement bien expliqué !
Je retiens :
“Patience, tolérance et raison font moins de dégâts que la peur panique”🙏👍
Par contre, les hydres dans l’aquarium à daphnies…… ça m’a coûté toute ma colonie T_T