De waterpissebed: een filter, maar dan veel slimmer?

Waterpissebedden in het aquarium: een mobiel “filter”… en vooral een die zijn afval kiest!

Een klassiek filter zuigt op zonder onderscheid te maken tussen levend en dood. De waterpissebed maakt wel een selectie, beweegt zich naar het afval toe omdat hij zich voedt met organisch materiaal in ontbinding (dode bladeren, microdeeltjes, biofilm). Resultaat: een gerichte reiniging, veel dichter bij wat er gebeurt in een vijver of natuurlijke poel. 

 

---

Kortom

➡️ De waterpissebed (Asellus aquaticus) is een detritivoor: hij eet wat dood is en/of aan het ontbinden, en valt geen levende weefsels aan.

➡️ Hij is het hele jaar actief, ook op de bodem van bevroren wateren.

➡️ Experimentele resultaten in de viskweek tonen aan dat hij dode eieren kan verwijderen zonder levende embryo’s aan te vallen. Killiphiles gebruiken hem trouwens hiervoor, want hij reinigt zelfs levende eieren!

➡️ In het aquarium vestigt hij zich als je hem schuilplaatsen + ondergronden (mos, wortels, dichte zones) biedt en als de vissen geen grote roofdieren zijn.

 

---

Het “klassieke” filter: een blinde stofzuiger

Een filter houdt deeltjes tegen en herbergt bacteriën die een deel van de organische lading afbreken. Maar volgens zijn logica “neemt het alles wat voorbij komt”: afval, microfauna, kleine alevins, enz. En vooral, het maakt geen selectie.

Afgezien van het feit dat hij onverschillig handelt, zonder te kiezen wat behouden moet worden, creëert hij een stroming die CO2 "ontgast" en zo de planten ervan berooft. Maar hoe anders doen?

 

---

De waterpissebed: het “filter” dat naar het afval toe gaat

Waterpissebedden en detritivoren introduceren in een aquarium of vijver is de omgekeerde logica: in plaats van blindelings alles op te zuigen wat drijft (ook al is het levend!), voegen we een kleine detritivoor toe die zelf naar de gebieden beweegt waar organisch afval zich ophoopt.

Concreet brengt de waterpissebed zijn tijd door met:

🍽️ grazen op de biofilm en het perifyton, bestaande uit bacteriën en jonge algen,

🍽️ de dode weefsels knabbelen en zo de planten en de bodem daarvan ontdoen,

🍽️ grote resten (bladeren, afval) omzetten in elementen die gemakkelijker door de microbiële keten verwerkt kunnen worden.

 

---

Wat waterpissebedden eten…

Ze eten vooral

🍃 dode bladeren en rottend plantaardig materiaal,

🚮 micro-organisch afval,

🦠 biofilm en bijbehorende organismen. 

In zeer zeldzame gevallen, en alleen als ze niets anders te eten konden vinden, is waargenomen dat waterpissebedden aan elodea bladeren knabbelen. Ze zijn dus veel meer respectvol voor planten dan slakken.

Hun rol als natuurlijke schoonmakers van waterpunten maakt ze tot gewaardeerde en zeer gezochte bondgenoten voor vijvers, waar ze dode bladeren consumeren en verwijderen. Sommige liefhebbers brengen ze zelfs in het filter van hun vijver, waar ze het hele jaar door werken!

De watervlooien, de ostracoden, de garnalen, de jonge visjes en uw vissen hoeven niets van hen te vrezen.

---

Waterpissebedden en eieren: een studie die bevestigt wat killiphiles al wisten

Het idee dat waterpissebedden een vislegsel kunnen “bewaken” komt voort uit een eenvoudige observatie: ze besteden veel tijd aan het opruimen van onzuiverheden en kunnen dode, beschimmelde eieren verwijderen.

Over dit punt meldt een experimentele studie op Brachydanio rerio dat A. aquaticus:

✅ verwijdert een aanzienlijk deel van de dode eieren (beschermt zo de gezonde eieren tegen besmetting),

✅ onderscheidt dode eieren en eieren met levende embryo’s,

✅ toont geen roofzuchtig gedrag naar jonge alevins, zelfs zonder andere voedselbron.

➡️ Killiphiles wisten het altijd al, want ze introduceren waterpissebedden om op de eitjes te letten: ze eten de beschimmelde eieren en maken zelfs de andere schoon!

 

---

Hoe ze te plaatsen?

De ideale inrichting

- Veel schuilplaatsen: mossen, wortels, dicht loof, schaduwrijke zones.

- Ondergronden die van nature biofilm vormen: stenen, hout, planten, dode bladeren, elsenzaden.

Waterpissebedden mijden licht en zijn vooral ’s nachts actief: een bak met veel schuilplaatsen maakt een groot verschil.

Temperatuur en water

Ze worden als tolerant beschouwd over een breed temperatuurbereik en zijn ook geschikt voor zeer koele omgevingen (vijver, poubellarium, mini-vijver). Ze zijn weinig gevoelig voor de gebruikelijke waterparameters en lijken iets talrijker te zijn in matig tot hard water.
Waar ze bang voor zijn, is het gebrek aan zuurstof, zoals bijvoorbeeld in een bak of een poubellarium dat in de volle zon staat tijdens een hittegolf.

Compatibiliteit met vissen

🐟 Met middelgrote of niet-predatorvissen: meestal eenvoudige coëxistentie.

🐟 Met grote roofdieren (goudvissen, karpers, enz.): ze kunnen worden opgegeten; in dat geval vertrouw je op veel schuilplaatsen en accepteer je dat ze ook een natuurlijke voeding kunnen worden.

 

---

Waarom hebben ze hun plaats in low-tech natuurlijke aquariophilie?

Omdat een stabiel natuurlijk aquarium niet alleen een zaak van bacteriën is: het is een keten.

De waterpissebedden voegen toe:

👍 een mechanische + biologische recycling die zeer lokaal is (ze werken waar het zich ophoopt),

👍 een robuuste microfauna die bijdraagt aan de stille “schoonmaak”,

👍 een fascinerend gedrag om te observeren, vooral in natuurlijke bakken, poubellarium en vijver.

➡️ Als je doel een meer “natuurlijk” aquarium is, stabieler, met minder afval dat zich ophoopt in dode zones, behoren de waterpissebedden tot de meest logische hulpdieren.
Ze vullen de keten aan tussen bacteriën en microfauna aan de ene kant, en slakken aan de andere kant.

 

---

Een nog opkomend bewustzijn

We schatten dat minder dan 1% van de aquarianen bekend is met de waterpissebedden en hun rol. Nog niet verkrijgbaar in de handel, worden ze zeer gezocht door ervaren liefhebbers, of het nu killifielen, vijverliefhebbers of de "avonturiers" van poubellariums zijn!

Maar zodra je ze ziet rennen, paren, vechten in een aquarium, kun je niet meer zonder!

 

Voor meer informatie over "aquaria met beestjes": Het fenomeen van aquaria zonder vissen