De stikstofkringloop zonder moeite

De handleidingen voor aquariumliefhebbers (en de handel!) maken van de stikstofkringloop en de beroemde "nitrietpiek" de obsessie van elke aquariumhouder die een nieuw aquarium, afvalbakvijver of bassin opzet. Maar is de werkelijkheid echt zo eenvoudig als de verkoper van "magische flesjes" beweert?

 

De beroemde "nitrietpiek"

Elke aquariumliefhebber weet het: de stikstofkringloop is belangrijk in een aquarium.

 

Als hij het niet weet, leert hij het snel van de dierenwinkelverkoper die hem eraan herinnert dat je geen vissen in een pas opgezet aquarium mag zetten zonder 3 tot 4 weken te wachten tot de “nitrietpiek” voorbij is, en dat dankzij de bacteriën die zich in het filter ontwikkelen.

 

Dat is het dogma.

Dat stelt de verkoper in staat u te overtuigen het magische flesje “waterconditioner” te kopen, de bacteriestam rechtstreeks uit het laboratorium en de koelkast, en natuurlijk het koffertje van de kleine scheikundige om die beroemde “piek” te meten.

Maar, zoals altijd, zijn de zaken genuanceerder, maar vooral eenvoudiger voor wie een klein rustgevend stukje waternatuur wil, en geen laboratorium voor chemische analyses!

Over analyses en parameters, lees "Wanneer te veel analyses het aquarium doden"

 

Het principe van de stikstofkringloop in het aquarium

Toen ik in 2011 het concept van natuurlijke low-tech aquariumhouderij oprichtte, was dat vooral uit liefde voor gemak en vermoeidheid om meer tijd te besteden aan technologie dan aan het bekijken van mijn kleine waterwereld. Het waren de ontdekkingen tijdens het avontuur van de afvalbakvijver, begonnen in 2004, die me deden inzien dat dit vaak meer nuttig was voor de handelaar dan voor de vis!

Stikstof zit in alles wat leeft.
Het is zelfs het teken van het leven.

Het levende geeft dus stikstof af in al zijn afval: uitwerpselen, urine, weefselvernieuwing (dode bladeren, vervellingen), kadavers. Deze afvalstoffen breken meteen af.

Bacteriën en schimmels zetten deze stikstof om in ammoniak. En dat is giftig, en planten nemen niet alles op, vooral in een heel jong aquarium.

Vervolgens zetten bacteriën deze ammoniak om in nitrieten. Dat is ook erg giftig.

Ten slotte zetten bacteriën deze nitrieten om in nitraten, die minder giftig zijn en worden opgenomen... door de planten. En zo is de kringloop rond: de stikstof van het levende keert terug naar het levende!

 

Het handboek (en de verkoper) vertellen u dat elke stap wordt uitgevoerd door een andere gespecialiseerde bacteriesoort: de Nitrosomas zetten ammoniak om in nitrieten, en geven dan het stokje door aan de Nitrobacter die er nitraten van maken. Dit alles nestelt zich in het hart van de filtermassa’s.

Dus moet er aan het begin van een aquarium tijd zijn voor de Nitrosomas om nitrieten (giftig) te maken, zodat de volgende bacteriën dit kunnen omzetten in nitraten (minder giftig). En dus, terwijl men wacht tot de tweede soort verschijnt, is er een moment waarop de nitrieten niet worden afgebroken en ontstaat de beroemde “nitrietpiek”. Men schat dat het 3 tot 4 weken duurt voordat de Nitrobacter verschijnen. Daarna is de kringloop gestart en, omdat de Nitrobacter definitief aanwezig zijn, krijgen nitrieten geen kans meer om te verschijnen: ze worden binnen een minuut opgegeten!

Maar dat staat in het handboek.

 

De stikstofkringloop in de werkelijkheid... en in de natuur

In werkelijkheid ontdekt men steeds nieuwe bacteriën die dit werk ook doen, naast die uit het handboek. En er bestaan waarschijnlijk nog veel meer.

Dat maakt het magische flesje bacteriën van de handelaar nogal zinloos, want het bevat slechts één gekloonde stam van één soort die de beroemde kringloop zou moeten starten.

In de praktijk blijkt dat die gevreesde “nitrietpiek” niet altijd optreedt, en ook niet altijd duidelijk zichtbaar is.

Bijvoorbeeld, als u vanaf het begin ongewervelden (of het water waarin ze zaten) toevoegt, introduceert u niet één bacteriesoort, maar duizenden (of meer). Elke uitwerpsel of vervelling van elke soort bevat als een schat een bibliotheek (een "microbioom") van onvoorstelbare verscheidenheid!
In plaats van een laboratoriumexperiment laat u dan een uiterst complexe en rijke biodiversiteit werken. U zult niet alleen alle bacteriën hebben die de stikstofkringloop verzorgen voordat er een nitrietpiek optreedt, maar u zet ook alle andere levenscycli in gang (fosfor, kalium, diverse sporenelementen...).

 

En vooral, dit alles heeft absoluut geen filter nodig, want deze bacteriën werken prima in het zand (elke korrel is ermee bedekt!) of op alle oppervlakken (bladeren, ruiten, stenen, enz.). Men denkt zelfs dat sommige vrij in het water leven, zonder vaste ondergrond.

Kortom, net als in elk natuurlijk waterpunt!

Het filter en de nitraten in het aquarium

Het filter zorgt voor de aanmaak van nitraten, niet voor het verminderen ervan, zelfs niet met één gram.

Precies zoals het microbioom dat ook zonder filter doet.

Het zijn de planten, en alleen zij, die de nitraten opnemen (en dus verwijderen), mits ze genoeg licht krijgen om te leven.

 

De natuur is gevarieerd en complex en, in tegenstelling tot laboratoriumomstandigheden, zijn er altijd meerdere soorten die dezelfde taak uitvoeren, elk klaar om in te springen als de anderen verzwakken.

Daarom zorgt biodiversiteit voor veel robuustere kringlopen.

Een startpakket dat deze principes toepast op het aquarium of bassin

De ZollaBox Start is gebaseerd op dit principe. Het maakt niet uit of de vissen uiteindelijk de ongewervelden opeten die het bevat: het is hun gevarieerde en ontelbare microbioom dat duurzaam wordt geïnstalleerd, waarbij elke microbiesoort, bekend of onbekend, zijn plaats inneemt in het ecosysteem.

 

De navullingen van deze ZollaBox maken het mogelijk om deze inenting elk jaar te vernieuwen (dat raad ik aan), als een soort vaccinatieherhaling.

Nogmaals: de natuur haar gang laten gaan met haar complexiteit, in plaats van tevergeefs elke parameter te willen beheersen, is eenvoudiger en vooral veel rustgevender!

 

Te veel ingrijpen is altijd een slecht teken, want geen enkele eenmalige actie op één van de ontelbare parameters van een ecosysteem kan anders dan het uit balans brengen. Wat de handelaar zal aanzetten u het volgende flesje aan te bevelen, en daarna weer het volgende!

 

De natuur als bondgenoot gebruiken

Het kunstmatige vraagt voortdurend inspanning om een diep onstabiel evenwicht overeind te houden.

Het natuurlijke brengt zichzelf in evenwicht, mits men het alle mogelijke verscheidenheid biedt, waaruit het zelf zijn eigen oplossingen zal putten.

Naarmate het perifyton van uw ecosysteem zich vormt, wordt het evenwicht steeds steviger (zie hier: "Wat is perifyton?").

 

En dan wordt de stikstofkringloop een schouwspel dat je rustig vanaf de bank bekijkt, geen “probleem” dat ingrijpen vereist.