L'Azolla, het Zwitserse zakmes van de natuur

Er bestaat een zeer selecte groep planten die in staat zijn het gezicht van de wereld te veranderen. DeAzolla, onze piepkleine drijvende varen, hoort daarbij.
Op het eerste gezicht is ze prachtig maar niet spectaculair: kleine blaadjes van enkele millimeters, drijvend op het oppervlak van vijvers of bassins en een mooi fluweelachtig tapijt vormend, variërend van groen tot diep rood.
Maar achter deze schijnbare eenvoud schuilt een van de meest fascinerende verhalen over symbiose, groei en zelfs… het klimaat van de planeet!
Dan wordt ook duidelijker waarom ik haar koos om de naam Aquazolla te bedenken...

 

 

Een verbond tussen een varen en een blauwalgbacterie

De Azolla leeft in symbiose met een blauwalgbacterie genaamd Nostoc azollae (voorheen Anabaena azollae). Een beetje zoals korstmossen, die een symbiose zijn tussen een alg en een schimmel.
Wanneer u Azolla op de site koopt, krijgt u dus eigenlijk twee planten voor de prijs van één!
Nostoc azollae bevindt zich binnenin de piepkleine blaadjes van de Azolla, in holtes die speciaal voor haar zijn gemaakt.
Deze blauwalgbacterie bindt de stikstof uit de lucht ten voordele van de plant die haar in ruil daarvoor onderdak, koolstof en bescherming biedt.
Deze samenwerking is zo innig dat ze van generatie op generatie wordt doorgegeven: elke spore van deAzolla bevat al haar symbiotische blauwalgbacterie, wat zeldzaam is in de plantenwereld.
Resultaat: een plant die kan groeien in wateren die bijna vrij zijn van nitraten, omdat ze haar eigen stikstof uit de lucht haalt.
Een mini-biologische centrale die alleen afhankelijk is van zon en water.
Zelfvoorzienend in stikstof (zoals de boon), is de Azolla dus een van de planten met het hoogste eiwitgehalte. Daarover later meer.
We ontdekken trouwens sinds enkele jaren dat de Azolla nog andere micro-organismen herbergt die allemaal een rol spelen in haar werking, en dat ze dus eigenlijk een hypercomplex plantaardig systeem is en waarschijnlijk uniek.

 

 

Het Azolla-gebeuren: toen één klein plantje het klimaat van de hele aarde veranderde!

Ongeveer 50 miljoen jaar geleden, tijdens het Eoceen, kende de aarde een tropisch klimaat tot aan de polen.
De Arctische Oceaan, geïsoleerd en met zoet water aan het oppervlak, werd toen overspoeld door enorme tapijten van Azolla.
Gedurende 800.000 jaar groeide ze, daarna stierf haar kolossale massa en zonk naar de bodem.
Op de bodem, zonder zuurstof, vergaan de dode weefsels niet en blijven eeuwig gevangen. Het is dus een gigantische hoeveelheid koolstof die langdurig onder water verdween.
Onderzoekers schatten (er is geen ooggetuige gevonden!) dat dit “Azolla-gebeuren” een drastische daling van het CO₂ in de lucht veroorzaakte, waardoor het aardse klimaat langdurig afkoelde.
Onze kleine varen zou dus hebben bijgedragen aan de omslag van een tropische wereld naar een gematigde wereld. Net als een grote!

 

 

Een natuurlijke en duurzame bron

Ook vandaag de dag levert de Azolla enorme diensten aan de mens.
In veel landen in Azië en Afrika wordt ze gekweekt om vee, eenden, vissen en zelfs varkens te voeden.
Rijk aan eiwitten zoals we hierboven zagen (tot 30% van haar droge massa), aan mineralen en vitaminen, vormt ze een uitstekend milieuvriendelijk alternatief voor sojaschroot voor koeien.
En omdat ze stikstof uit de lucht bindt, kan ze gebruikt worden als natuurlijke groenbemesting in rijstvelden: ze verrijkt de grond en vermindert het gebruik van kunstmest.
Een ware bondgenoot van duurzame landbouw.

 

 

Een nuttige plant in aquarium en vijver

Hier bij ons wordt de Azolla gemakkelijk gekweekt in vijvers en open aquaria.
Ze vormt aan het wateroppervlak een drijvend plantenmatje dat het licht voor algen beperkt, terwijl ze onderdak biedt aan talrijke micro-organismen en ongewervelden.
Ze staat ook bekend als de “muggenwerende varen”, omdat haar bedekking voorkomt dat muggenlarven bij de lucht kunnen om te ademen. Ze verstikt ze letterlijk!
En vooral, het is een veranderlijke en levende plant: afhankelijk van het licht en de temperatuur kleuren haar blaadjes van groen naar roodbruin en vormen zo ware kleurrijke mozaïeken.
Deze verandering komt door de aanmaak van anthocyanen, beschermende kleurstoffen.
Onder goede omstandigheden kan de Azolla haar biomassa in 2 tot 3 dagen verdubbelen!
Maar haar ongelooflijke groeisnelheid kan ook problemen geven: zonder controle kan ze een vijver volledig bedekken en het licht voor het hele water en het leven daarin wegnemen.
Wat beperkt haar groei? Haar honger naar fosfor.
Omdat ze stikstof en koolstof uit de lucht naar believen en zonder grenzen neemt, is het fosfor dat ze uit het water haalt wat kan ontbreken voor haar wilde groei. En omdat een teveel aan fosfor algen bevordert, is de Azolla feitelijk een geducht wapen tegen algen, die ze letterlijk uithongert.

 

Een grillige plant

Vanaf het moment dat u uw stuk ontvangt, zal de Azolla u verrassen.
Tijdens het transport lijkt ze uit elkaar gevallen! De bladeren zijn meestal in stukjes gebroken en haar zwarte “wortels” liggen triest op de bodem van het zakje.
Dit is allemaal normaal. Dit uiteenvallen van de Azolla zodra ze wordt aangeraakt is juist haar natuurlijke manier van voortplanten: elk “stukje” geeft daarna een nieuwe hele plant, en zo verder. Zo koloniseert ze de ruimte zo snel.
En die wortels die afvallen? In werkelijkheid zijn het geen echte wortels. Deze zwarte draadjes vallen altijd af wanneer de plant van omgeving verandert, zodat ze in het nieuwe milieu andere, jongere en beter aangepaste wortels kan maken.
Maar ze blijft grillig: soms voelt ze zich niet op haar gemak en weigert ze te groeien. Dan zal ze op een dag weer opkomen uit een “stukje” dat aan de oppervlakte bleef (of in de winter op de bodem), en u zult niet altijd weten waarom!

 

Een mooie, buitengewone plant, een meesterwerk van het leven, een eigenzinnige bijzonderheid en een echt milieuvriendelijk hulpmiddel: nu begrijpt u waarom zij onze mascotte is bij Aquazolla!